Nhiều mô hình kinh doanh đang phát triển gần đây như nước mía siêu sạch, trà sữa trân châu, thế giới trà, phở máy lạnh... đang hy vọng sẽ phát triển và tiến hành nhân rộng bằng hình thức nhượng quyền thương mại (franchise)...

Các doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển theo hướng nhượng quyền thương mại đã có những nỗ lực nhất định tạo nên hệ thống bản sắc thương hiệu tương đối nhất quán, thể hiện qua logo, màu sắc, thiết kế cửa hàng, bao bì sản phẩm, trang thiết bị...

Hiếm hoi nhượng quyền toàn diện

Thực tế các doanh nghiệp trong nước thực hiện mô hình franchise toàn diện bao gồm 4 thành phần chính: hệ thống, thương hiệu, sản phẩm/dịch vụ và bí quyết như Phở 24 là rất hiếm hoi ở Việt Nam. Hầu hết các doanh nghiệp đang theo thực hiện mô hình franchise không toàn diện, chủ yếu chuyển nhượng một số thành phần nhất định.

Đó có thể là nhượng quyền phân phối sản phẩm như cà phê Trung Nguyên, cấp phép sử dụng thương hiệu như G7 Mart, cấp phép sử dụng công thức pha chế sản phẩm như quán trà T-Bar, hoặc hình thức tự sở hữu các cửa hàng như Y5, Tapiocup, Alo Trà…

Các mô hình kinh doanh "lỏng lẻo" trên đây thường được các công ty trong nước áp dụng phù hợp với mục đích chủ yếu là gia tăng doanh thu, độ bao phủ và thị phần nhanh chóng. Bên nhận quyền bán các sản phẩm do bên nhượng quyền sản xuất và được phép sử dụng logo, thương hiệu của bên nhượng quyền để phân phối sản phẩm. Thu nhập của bên nhượng quyền chủ yếu từ việc bán sản phẩm.

Những khoảng cách còn lại

Một đặc điểm quan trọng là các loại hình bán lẻ trên thường thiếu những ràng buộc chặt chẽ về quản lý, tính nhất quán về thương hiệu. Doanh nghiệp không quy định rõ ràng quy trình kinh doanh và hệ thống bản sắc thương hiệu (thể hiện qua trang trí nội/ngoại thất cửa hàng, bảng hiệu, thiết kế…).

Bên nhượng quyền cung cấp mức hỗ trợ hạn chế, chủ yếu những gì liên quan đến bản thân sản phẩm và dịch vụ như giao hàng, bảo hành, đổi hàng… Bên nhượng quyền thường không nỗ lực kiểm soát chặt chẽ hoạt động của bên nhận quyền và không chịu trách nhiệm về sự thành công hay thất bại của bên nhận quyền.

Tất cả các công ty nói trên đều có thể thực hiện mô hình franchise toàn diện vì nhiều lý do khác nhau như thiếu khả năng hoạch định chiến lược và mô hình kinh doanh phù hợp, thiếu vốn, thiếu trình độ quản lý và kiểm soát, chưa chuẩn hoá quy trình và thương hiệu.

Hơn nữa, thương hiệu là tài sản lớn nhất của hệ thống franchise vì các bên nhận quyền thường quan tâm tham gia hệ thống franchise nào có thương hiệu mạnh. Trong khi đó, nhiều thương hiệu trong nước vừa mới ra đời, chưa được người tiêu dùng tín nhiệm và chưa có đủ sức mạnh để thu hút, hấp dẫn các đối tác tham gia nhận quyền.

Như vậy, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược franchise đảm bảo 4 yếu tố quyết định cho sự thành công dựa vào các khả năng: phát triển bền vững, kiểm soát, tiếp thị hệ thống và khả năng nhân bản hệ thống.