Kết quả thật bất ngờ: Giá đấu thầu cao nhất là 2.222.000 đồng, gấp 10 lần giá khởi điểm (220.000 đồng). Còn giá trúng thầu trung bình là 313.000 đồng, cao gần gấp rưỡi giá chào ban đầu.

Kết quả là nhờ đấu giá công khai mà Nhà nước đã thu thêm gần 400 tỉ đồng so với trường hợp nếu cổ phần chỉ được bán nội bộ với mức giá theo quy định là 100.000 đồng (chưa kể các khoản ưu đãi theo chính sách). Báo chí bình luận về sự kiện này có vẻ như là Nhà nước tự nhiên "nhặt được một khoản tiền lớn, nhưng có ai nhặt" được tiền của chính mình bao giờ!

Về bản chất, không phải Nhà nước "được lợi" mà là "suýt mất" gần 400 tỉ đồng, khoản tiền tương đương với tổng đầu tư của Nhà nước cho các hoạt động khoa học và công nghệ trong năm 2002, hay xấp xỉ 8% tổng ngân sách phân bổ cho ngành giáo dục và đào tạo cả nước trong năm 2003.

Khi đối chiếu sự thành công ngoài mong đợi của phiên đấu giá công khai, minh bạch này với hàng trămvụ cổ phần hóa nội bộ, khép kín rất phổ biến trong hơn 10 năm qua, chắc hẳn Bộ Tài chính và các cơ quan hữu quan phải xem xét lại một cách nghiêm túc các hình thức cổ phần hóa và bán cổ phần trước đây.

Có ai tin được rằng nhà hàng bánh tôm Hồ Tây nổi tiếng, với diện tích cả ngàn mét vuông, nằm ở một đường phố đẹp và nên thơ nhất của Hà Nội lại chỉ được cổ phần hóa với giá 800 triệu đồng?

Một trường hợp khác, có lẽ còn vô lý hơn nhiều, là trường hợp Công ty cổ phần Phú Gia tọa lạc ở trung tâm thủ đô, sát hồ Hoàn Kiếm, với diện tích đất là 8.000 mét vuông nhưng giá trị khi cổ phần hóa vào năm 2000 chỉ vẻn vẹn có 3 tỉ đồng. ai cũng biết giá 1 mét vuông đất ở vị trí này vào thời điểm đó chí ít cũng phải là 4 lượng vàng (giá đất ở khu vực này theo quy định mới nhất là 45 triệu đồng/mét vuông, trong khi giá thị trường còn cao hơn nhiều).

Không mấy ngạc nhiên, 60% cổ phần của Phú Gia đã nằm gọn trong tay một ông chủ mới!

Và nếu như ba đơn vị là Trung tâm Giao dịch chứng khoán Tp.HCM, Vinamilk, và Công ty Chứng khoán của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam đã được Bộ Tài chính khen thưởng vì thành tích "làm lợi" gần 400 tỉ đồng cho Nhà nước thì những người làm thiệt hại của dân của nước hàng chục, hàng trăm tỉ đồng trong hai trường hợp kể trên cũng như trong nhiều trường hợp khác sẽ phải xử lý ra sao?

Nhiều người còn cho rằng cũng may mà đến nay chúng ta mới cổ phần hóa được có 8,2% vốn Nhà nước chứ nếu cổ phần hóa diễn ra rầm rộ thì có lẽ tài sản công đã đổi chủ thành tài sản của một số ít người một cách âm thầm và hợp pháp từ lâu rồi.

Nói điều này, người viết không hề có ý phản bác quá trình cổ phần hóa, vốn thuận theo các quy luật kinh tế và phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước, mà chỉ muốn nhấn mạnh rằng cổ phần hóa cần được thực hiện một cách công khai, minh bạch, và tuân theo cơ chế thị trường để tránh làm thất thoát tài sản của đất nước, và nhờ đó hạn chế bớt tình trạng bất công về kinh tế trong xã hội.

Một điều bất ngờ nữa trong đợt bán đấu giá cổ phần Vinamilk là bảy trong số chín nhà đầu tư thắng thầu là các nhà đầu tư có tổ chức (nhà đầu tư chiến lược), đồng thời các nhà đầu tư nước ngoài đã trúng thầu tới 1.826.000 cổ phiếu, chỉ còn lại vẻn vẹn 1.000 cổ phiếu cho các nhà đầu tư trong nước.

Điều này chứng tỏ, ngoài một thực tế Vinamilk là một công ty làm ăn khấm khá và có uy tín trên thị trường, thì việc đấu giá một cách minh bạch và công khai đã góp phần không những vào việc xác định đúng giá trị thị trường của cổ phiếu, mà quan trọng hơn là đã thu hút được các nhà đầu tư chiến lược.

Cổ phần hóa một cách minh bạch, thông qua cơ chế giám sát và điều tiết khách quan của thị trường không những giúp tháo dỡ được hàng rào do cổ phần hóa khép kín dựng nên, đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa, thu hồi được giá trị tài sản của công mà còn có tác dụng tăng cường chất lượng quản trị công ty sau khi cổ phần hóa, tạo cơ sở cho sự phát triển bền vững của công ty trong tương lai.

Theo TBKTSG