
Thương hiệu, thuật ngữ đương dùng là thuật ngữ Hán được phiên âm ra Hán Việt, thường thì các bộ từ điển tiếng Việt không có thuật ngữ thương hiệu, nhưng tra các từ điển Hán với các ngữ khác, chẳng hạn Hán - Pháp tự điển thì Thương hiệu là maison de commerce; Từ điển Hán- Anh thì thương hiệu là shop hay store, nghĩa của Pháp và Anh ngữ là: nhà buôn, cửa hàng, cửa hiệu...
Như vậy thương hiệu là địa chỉ của hàng hóa, là tên hàng hóa... nhằm để phân biệt hàng nọ hàng kia một cách rạch ròi về mã hiệu và chất lượng hàng hóa. Như vậy thương hiệu là cách nói giản đơn để chỉ một loại hàng hóa lưu thông trên thị trường; chẳng hạn như Cốm Vòng, Lĩnh Bưởi, Nón Gò Găng, Cà phê Trung Nguyên, Tương Bần... Theo đó mỗi thương hiệu gồm 2 cấu thành: Một là tên hàng hóa (Cốm, Lĩnh, Nón, Cà phê, Tương...) và một là nơi chốn sản xuất ra mặt hàng đó (làng Vòng, kẻ Bưởi, chợ Gò Găng, Cty Trung Nguyên, làng Bần Yên Nhân...). Còn hiện nay có nhiều thương hiệu chỉ có một cấu thành ngôn ngữ như: National, Samsung, Toyota... là những hàng lớn, sản xuất nhiều mặt hàng, do đó khi nói về National cần nói rõ tên mặt hàng của hãng.
Như vậy, tìm trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nước ta, đặc biệt là trước thời hiện đại, tuy chưa xuất hiện một cách quan phương thuật ngữ thương hiệu trong lưu thông hàng hóa, nhưng nội dung hay hàm nghĩa về thương hiệu đã rất thông dụng. Có thể tìm được cái gọi là thương hiệu một cách thuyết phục.
Nước ta thời thuộc Pháp (1858 - 1945), nền kinh tế bản địa có xu hướng phát triển theo cơ chế thị trường, nhiều ngành nghề sản xuất, nhiều hãng sản xuất vươn lên tự khẳng định mình trên thị trường, những thương hiệu như: Nước mắm Phan Thiết, Gạch ngói Bát Tràng... từng có vị trí cao trong các hội chợ (đấu xảo) ở Đông Dương cũng như ở bên Pháp.
Các thế kỷ XVIII - XIX, nền kinh tế nước ta tuy gặpnhiều khó khăn song nhiều làng nghề, nhiều đặc sản đã phát triển để có mặt hàng tự khẳng định chất lượng của mình và chiếm uy tín trên thị trường, những mặt hàng như: lụa Vạn Phúc, đúc đồng Ngũ Xã... là những thương hiệu ưu tú của nền kinh tế đất nước.
Các thời Lý - Trần - Lê (thế kỷ XI - XVIII) kinh tế Đại Việt có nhiều khởi sắc, các thư tịch cũ như Dư địa chí của Nguyễn Trãi, Đại Việt sử ký toàn thư, Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú... cung cấp cho chúng ta một bảng thống kê thương hiệu - đặc sản - làng nghề nổi tiếng, những gạch Bát Tràng, gốm Chu Đậu, khắc ván in Liễn Tràng, giấy Cót, nón Ma La... là những bằng chứng lịch sử thương hiệu lớn. Gần đây trong khi khai quật khảo cổ học ở 18 đường Hoàng Diệu đã tìm thấy nhiều thương hiệu thời Lý - Trần, nhất là những hàng vật liệu xây dựng, như gạch ngói có các tên gọi: Vĩnh Ninh tràng, Hổ oai quân, Trung oai quân... (tức là gạch sản xuất từ công trường Vĩnh Ninh và các đơn vị quân lính Hổ oai và Trung oai...).
Một vấn đề cần đặt ra là vì sao Thương hiệu VN được duy trì và bảo tồn khá bền vững, có những thương hiệu liên tục hàng nửa thiên niên kỷ, vài ba trăm năm và có những thương hiệu dường như mãi mãi? Câu trả lời có thể tìm thấy trong bí mật nghề nghiệp, bí truyền nghề, hay như cách nói hiện đại là giữ thật kín thông tin về kỹ thuật, không để rò rỉ ra ngoài. Thử lấy ví dụ, đặc sản cốm Vòng (phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, Hà Nội) vì sao không thể trộn lẫn các loại cốm khác, chẳng hạn như cốm Mẩy (xã Mễ Trì, huyện Từ Liêm, Hà Nội). Tục truyền rằng các gia đình làm cốm Vòng có bí truyền để tạo hương vị cho cốm, mà bí truyền này không bao giờ để cho người ngoài biết, dù đó là con gái trong nhà, bởi nếu cô gái biết, khi về nhà chồng, ắt sẽ để lộ ra ngoài. Do đó trước đây ở làng Vòng nghề làm cốm chỉ được truyền dạy lại cho con trai và con dâu mà thôi. Vấn đề giữ bí mật nghề nghiệp là then chốt nhất, không cho người ngoài biết. Cũng vì vậy mà ai đó muốn ăn cắp thương hiệu cũng không được, vì người mua không chấp nhận hàng nhái, hàng giả, hàng không phải của thương hiệu mình quen dùng và ưa chuộng. Điểm lại các làng nghề truyền thống của nước ta xưa nay, hết thảy đều có bí truyền nghề nghiệp. Bí truyền này có thể nằm trong các khâu đoạn các quy trình tạo ra hàng hóa, có thể ở khâu chọn nguyên liệu, ở khâu pha trộn chất liệu, ở khâu chế tạo sản phẩm mà cũng có thể ở khâu đánh bóng hoàn thiện sản phẩm. Do có bí truyền làng nghề, nên trước đây người ta thường hay phê phán chê bai những chủ hiệu hàng giữ bí mật nghề là hẹp hòi, là ích kỷ... nhưng nếu như không giữ bí mật thì họ sẽ bị thất bại thảm hại trên thị trường và thường khi phải bỏ nghề là chắc! Vấn đề giữ bí mật nghề cho thương hiệu trước đây là then chốt, nhưng việc duy trì nghề còn có một số yếu tố khác, như vốn, quảng bá trên thị trường, và nhiều khi phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử xã hội có cho phép duy trì nghề hay không!
Vấn đề thương hiệu trong thị trường hiện đại trở nên sống còn của hàng hóa lưu thông, dường như chúng ta còn thiếu nhiều thông tin để tạo vị trí cho mỗi một thương hiệu. Mong rằng từ kinh nghiệm của quá khứ, thương hiệu VN tự hoàn thiện mình hơn nữa.
Theo Diễn đàn Doanh nghiệp