Ở Đâu, những eBay Việt Nam?

Có ý định mua một chiếc điện thoại di động, những ngày cuối tháng 7-2006 tôi vào một trang web chuyên rao hàng xách tay. Bất chợt gặp chiếc máy O2  Xphone IIm rao bán với giá 3,5 triệu đồng, loại đã qua sử dụng. Trong khi đó giá máy mới của các đại lý công bố trên trang web là 6,9 triệu đồng, còn giá nhà phân phối là 500 đô la Mỹ. Sau khi trao đổi qua

e-mail, tôi đến một quán cà phê Internet ở quận 1, TPHCM, để lấy hàng. Tương tự, theo dõi một phiên đấu giá trên trang web chodientu.com, một laptop IBM T20 có giá khởi điểm 150 đô la Mỹ, khoảng sau mười hai tiếng trôi nổi trên mạng, giá máy đã được gút lại ở mức 200 đô la Mỹ. Máy được chuyển từ một người bán ở Đồng Nai cho chủ nhân mới ở Hà Nội thông qua chodientu.com.

Những việc giao dịch như vậy bây giờ xuất hiện nhan nhản trên mạng, nhưng rất tiếc nó chỉ mới phổ biến trong phạm vi nhỏ vì chưa đủ sức lan tỏa như một môi trường thương mại thật sự. Hai nguyên nhân lớn làm hạn chế phương thức kinh doanh này chính là hệ thống thanh toán điện tử và môi trường pháp lý cho các phiên giao dịch. Chính điều này đã “níu chân” thương mại điện tử (TMĐT) đứng mãi ở chỗ “bán thương mại điện tử”, nghĩa là chủ yếu giao dịch thông tin còn giao dịch thương mại vẫn theo kiểu truyền thống tiền mặt trao tay và nhu cầu TMĐT thật sự còn rất nhỏ.

Nhiều công ty đón đầu xu thế kinh doanh TMĐT đã tung ra các sàn giao dịch để thu hút doanh nghiệp quảng bá và tương tác trên các gian hàng trực tuyến (eStore), nhưng chưa có nhiều trong số đó thu về lợi nhuận mà chủ yếu làm để chờ đợi thời điểm thích hợp hơn. Thử lướt một vòng qua các sàn giao dịch được xem là phổ biến như chodientu.com, worldtradeb2b.com, tienphong-vdc.com, vietco.com, thuonghieuviet.com, saigondaugia.com, heya.com.vn… giao dịch chủ yếu dạng C2C (giữa người tiêu dùng), và tập trung là giới trẻ và các sản phẩm kỹ thuật công nghệ. Trong khi dạng B2C (doanh nghiệp và người tiêu dùng) và B2B (doanh nghiệp và doanh nghiệp) ở các sàn giao dịch còn khá buồn tẻ mặc dù có những sàn trưng bày có đến hàng ngàn ngành hàng. Theo Giám đốc Công ty Peacesoft Nguyễn Hòa Bình, đơn vị kinh doanh TMĐT đã lọt vào tầm nhắm của Quỹ Đầu tư IDG Ventures, mục tiêu của PeaceSoft là thu hút 30% người sử dụng Internet mua bán, kinh doanh thông qua chodientu.com. Tuy nhiên, muốn thành công họ vẫn phải chờ vào sự thành công chung của TMĐT trong tương lai.

Hiện số người trong nước sử dụng Internet đạt 13 triệu và mục tiêu của Chính phủ là tăng gấp ba lần vào năm 2010 cùng với những hành lang pháp lý mở rộng hơn. Tham vọng là một eBay hay Amazon vẫn còn xa đối với các nhà kinh doanh TMĐT Việt Nam khi mà TMĐT vẫn còn đối mặt với những thách thức lớn vì mạng lưới thanh toán tín dụng phổ cập chậm, sự hiểu biết của người dân trong giao dịch trực tuyến và các hành lang pháp lý thiếu thốn…

Lấy doanh nghiệp làm trọng tâm

Viện Phát triển doanh nghiệp hồi tháng 3-2006 đã công bố kết quả khảo sát thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin tại hơn 2.200 doanh nghiệp. Kết quả cho thấy 91% doanh nghiệp đã đầu tư cho hạ tầng Internet, tuy nhiên 97,3% doanh nghiệp chưa có bất kỳ ứng dụng TMĐT nào, 91,9% không tìm cách quảng bá mình trên Internet, 96,4% không sử dụng các dịch vụ tư vấn. Bộ Thương mại cũng cho biết năm 2005 có khoảng 20.000 trang web của doanh nghiệp có hoạt động thương mại, tuy nhiên phần lớn là để cung cấp thông tin chứ chưa thực sự là công cụ tương tác phục vụ cho TMĐT. Con số này còn quá khiêm tốn so với khoảng 200.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa và khoảng 2 triệu hộ kinh doanh cá thể tại Việt Nam được xem là tiềm năng cho phát triển TMĐT.

Đại diện Công ty VDC cho biết trang web bán lẻ của họ chịu lỗ khoảng 300 triệu đồng mỗi năm, vì vậy các doanh nghiệp nhỏ sẽ rất khó tham gia tạo lập những sàn giao dịch nếu không có đủ tiềm lực. Các doanh nghiệp cho rằng các dự án đầu tư của Chính phủ nên ưu tiên vào củng cố hạ tầng công nghệ thông tin, đào tạo nguồn lực, công nghệ, hỗ trợ các rủi ro… song song với việc tạo ra môi trường và có biện pháp kiểm soát khả thi để vừa tạo được sân chơi, vừa bảo đảm được tính an toàn nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này.

Theo kế hoạch phát triển TMĐT Việt Nam giai đoạn 2006-2010, Bộ Thương mại đã nhấn mạnh đến vai trò của doanh nghiệp. Theo bộ này, để phát triển được thì TMĐT phải dựa trên giao dịch chủ yếu là B2B, thực tiễn trên thế giới B2B chiếm khoảng 60%. Vì thế, mục tiêu đề ra đến năm 2010 là 70% doanh nghiệp lớn ứng dụng TMĐT; 90% doanh nghiệp nhỏ và vừa có những ứng dụng nhất định; 15% hộ gia đình, cá nhân có mua sắm qua mạng; 30% các hoạt động mua sắm, giao dịch điện tử của Chính phủ (B2G) được thực hiện qua mạng. 

Tuy nhiên, băn khoăn lớn nhất của các doanh nghiệp vẫn là hành lang pháp lý mặc dù Luật TMĐT, Luật Thương mại, nghị định về chữ ký điện tử đã được thông qua. Vì lĩnh vực này liên quan không chỉ kỹ thuật công nghệ, bảo mật thông tin, hệ thống thanh toán, quan hệ thương mại, mà còn tương tác với xa lộ thông tin toàn cầu. Họ cũng băn khoăn mục tiêu 30% mua sắm của Chính phủ tiến hành trên mạng liệu có khả thi và doanh nghiệp được tham gia vào khu vực này ở mức độ nào. Theo ông Tôn Thất Hải, Giám đốc Công ty B2B, nếu khu vực này không mở cửa thì cũng khó tính đến vai trò của doanh nghiệp trong việc cùng nhau thúc đẩy TMĐT phát triển.

Theo TBKTSG