Sức ép từ “cá lớn“

Năm 2005, tổng mức hàng hoá bán lẻ tại Việt Nam đạt 23,5 tỉ USD, tăng 25%, số lượng người tiêu dùng tăng 16%. Theo thống kê, số doanh nhân trong ngành bán lẻ có độ tuổi dưới 30 chiếm tới 50% đủ cho thấy tính năng động, hấp dẫn trong lĩnh vực kinh doanh này.

Mười năm trước, Wal-Mart đến Trung Quốc theo hình thức liên doanh rồi cuối cùng là 100% vốn của họ. Wal-Mart thu mua các sản phẩm của các nhà sản xuất Trung Quốc để đa dạng hoá mặt hàng, đồng thời trang trí các trung tâm phân phối này thật đẹp. Để rồi sau 10 năm, không chỉ một số tập đoàn nước ngoài khác đang có mặt tại Trung Quốc mà ngay các nhà phân phối Trung Quốc cũng không thể cạnh tranh nổi với họ. Theo tính toán, cứ một điểm bán hàng mà Wal-Mart mở ra, thì trong vòng bán kính 35 km vuông lại có tới 3 nhà phân phối Trung Quốc bị phá sản.

Trung Nguyên từng đám phán với Wal-Mart để phân phối cà phê ra thế giới, nhưng cứ 6 tháng, Wal-Mart đưa những yêu sách có lợi cho họ. Ông Đặng Lê Nguyên Vũ, Tổng giám đốc Trung Nguyên cho rằng, một khi những tập đoàn lớn như Wal-Mart vào Việt Nam, các nhà phân phối khác ở Việt Nam coi như không có đất sống, và nhà sản xuất sẽ trở thành làm thuê, cả triệu người làm trong ngành bán lẻ sẽ mất việc. Theo ông Vũ, phía Việt Nam nên cấp giấy phép cho người nước ngoài ở vị trí xa trung tâm, nhằm tránh rủi ro quá cao cho các nhà phân phối nội địa.

Ý kiến của Vũ xem chừng không thoả đáng, nhất là khi Việt Nam đã tiến gần tới WTO. Theo bà Vũ Kim Hạnh, Giám đốc Trung tâm xúc tiến thương mại và đầu tư TP.HCM (ITPC), cũng cần phải tính tới góc độ này, nhất là sức cạnh tranh của đôi bên còn quá chênh lệch. Với tỉ lệ 10/9 thì còn gọi là cạnh tranh, còn với tỉ lệ 1/10 như hiện nay thì không thể làm phép so sánh. Chỉ cần siêu thị Metro (xếp vị trí thứ 5 trên toàn cầu) được vào trung tâm thành phố, thì các nhà phân phối nội địa cũng khó tồn tại. Trong khi đó, việc hoạch định chính sách đầu tư trong lĩnh vực này giữa các bộ, ngành cũng chưa thống nhất. Ngay như với trường hợp của Metro, phía bộ thương mại chủ trương chỉ cấp giấy phép theo năm, thế nhưng khi vừa trở về sau chuyến công tác nước ngoài, Bộ Trưởng Bộ thương mại Trương Đình Tuyển cũng thấy bất ngờ khi Bộ Kế Hoạch và Đầu tư đã cấp giấy phép cho ra đời 8 Metro, 10 Big C (đã làm 4) và 10 Parkson (đã làm 1). Malaysia có nhiều nét tương đồng với Việt Nam trong thời kỳ đầu về thu hút đầu tư, nhưng để tránh tiếng thiếu bình đẳng, Malaysia đã cấp phép cho nhiều tập đoàn phân phối lớn, sắp xếp những vị trí gần kề nhằm mục đích để họ trị lẫn nhau, nhưng quan trọng nhất là Malaysia chỉ đồng ý cho phía ngoài mở thêm chi nhánh sau 5 năm hoạt động. Hay như Phần Lan khi gia nhập WTO, nhà nước muốn bảo hộ ngành gỗ trong nước, vấp phải yêu cầu quyết liệt được tham gia của các tập đoàn phân phối gỗ toàn cầu của Thuỵ Điển, buộc lòng phải đồng ý, nhưng chính phủ nước này khéo léo mời nhà đầu tư ra ngoại ô.

Loay hoay kênh phân phối

Mạng lưới bán lẻ hiện đại, đặc biệt là hệ thống siêu thị đang trở thành kênh phân phối quan trọng tại Việt Nam. Nếu như siêu thị gần như không tồn tại vào năm 1990, đã vươn lên chiếm tỷ trọng 10–20% thị trường bán lẻ vào đầu những năm 2000 và tiếp tục phát triển rất nhanh. Tuy nhiên, theo điều tra của Trung tâm nghiên cứu người tiêu dùng và doanh nghiệp TP.HCM, trong chín kênh phân phối chính được các doanh nghiệp Việt Nam sử dụng thì kênh bán hàng qua một đầu mối chuyên nghiệp được sử dụng nhiều nhất, chiếm tỷ trọng 19%. Ông Đào Xuân Khương, giám đốc kinh doanh của tập đoàn phân phối Phú Thái với 2.500 nhân viên trải đều từ Bắc vào Nam, cho biết: Rất nhiều nhà sản xuất tự đứng ra phân phối sản phẩm, nhưng chi phí sẽ rất cao, chiếm tới 30% giá thành. Quan trọng hơn, một nhà phân phối chuyên nghiệp sẽ có điều kiện phân tích thị trường, tư vấn hợp lý cho nhà sản xuất.

Ông Richard Moore, chuyên gia kinh tế của Mỹ, trong một buổi làm việc tới 20 doanh nghiệp TP.HCM mới đây, phát biểu: Các bạn có một “nền văn hóa“ xe gắn máy, và đó là lý do để 1,16 triệu điểm bán lẻ hộ gia đình ở Việt Nam vẫn phát triển tốt.

Nhận định của ông Moore cũng trùng với dự án của Công ty Trung Nguyên, có tên “Lên đời chạp phô“. Theo ông Ngô Văn Bình giám đốc kinh doanh thương hiệu cà phê G7, chủ các tiệm tạp phô và tạp hoá quen ngồi chờ giới thiệu hoặc giao hàng tận nơi nên thường bị chi phối bởi các chương trình khuyến mãi, trang trí cửa hàng theo yêu cầu của các nhà sản xuất nên có khi không đẹp mắt hoặc dẫn đến việc ứng hàng, đọng vốn. Ông Bình cho biết, G7 mart muốn cải thiện tình trạng này với mục tiêu cửa hàng đẹp, phân phối hàng hợp lý.

Ý tưởng của G7 mart cũng khó thành công khi mà các tên tuổi như Coca Cola hay Pepsi từng chi nhiều triệu USD để dành được sự độc quyền “cấp cửa hàng” trong thập niên 90 (thế kỷ trước). Đồng thời tuy chỉ mới công khai “tham vọng“ vươn ra hệ thống phân phối lẻ, thì G7 đã gặp phản ứng, Metro là đơn vị đầu tiên ngưng phân phối hàng của Trung Nguyên mà không nêu lý do, Ngoài ra, trước G7, tập đoàn Massan (có thương hiệu Chinsu) đã từng mở nhiều cửa hàng, nhưng sau đó đã thất bại vì doanh số mà Massan áp cho cửa hàng qúa cao, trong khi cửa hàng chưa đủ gây ấn tượng với người tiêu dùng.

Tại các thành phố lớn thì siêu thị dần trở thành kênh phân phối quan trọng, nhưng thực tế còn nhiều chuyện đáng phàn nàn. Ông Phạm Đình Hồng, Giám đốc công ty may Tây Đô cho biết, hàng năm May Tây Đô bán cho Metro ở châu Âu 300.000 sản phẩm, cho Wal-Mart 500.000 sản phẩm, nhưng ngoài siêu thị Coopmart Cần Thơ, công ty không thể đưa được hàng vào siêu thị trong nước, dù giá chỉ bằng 50% giá xuất khẩu. Ông Hồng nói thẳng: “Có lẽ tôi không biết cách đưa phong bì, nên hàng của công ty mới khó vào.” Ngay cả Coopmart Cần Thơ, khách hàng báo hết hàng, tôi đến gặp trưởng quầy đề nghị cung ứng thêm thì bị mắng là không biết cách làm việc. Không riêng gì May Tây Đô, nhiều doanh nghiệp khác cho biết, các siêu thị trong nước rất khó tiếp cận để đưa hàng vào. Ngược lại, hàng vào Metro, Big C không khó, kể cả ở nước ngoài.

Một thông tin từ ITPC đáng quan tâm, ở TP.HCM, siêu thị, nhượng quyền thương hiệu là mô hình thành công, nhưng mô hình này lại chiếm tỷ lệ chưa tới 10% trên cả nước. Như vậy, để phát triển hệ thống phân phối đồng bộ giữa các tỉnh thành, thật sự là khó khăn.

Theo Doanh Nhân Sài Gòn