Theo Ban nghiên cứu của Thủ tướng, hiện có tới 300 loại giấy phép và điều kiện kinh doanh, quản lý hoạt động của doanh nghiệp.

Không ít trong số đó được ban hành với các lý do và tiêu chí không rõ ràng, trong khi đó quyền của doanh nghiệp và người dân đòi huỷ bỏ những giấy phép xâm phạm đến quyền kinh doanh chưa được thực hiện hiệu quả.

Theo thống kê đến hết năm 2005, bên cạnh 3.200 doanh nghiệp Nhà nước, đã có khoảng 200 nghìn doanh nghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, 3 nghìn doanh nghiệp FDI, 15 nghìn hợp tác xã, 24 nghìn tổ hợp tác, 2,9 triệu hộ kinh doanh dịch vụ và công nghiệp.

Tuy nhiên, khi số lượng doanh nghiệp "bung" ra thì một lượng lớn giấy phép và điều kiện kinh doanh đã ra đời. Qua thống kê của Ban nghiên cứu của Thủ tướng, trong số 300 giấy phép các loại, ngành văn hóa thông tin đứng đầu bảng với 41 giấy phép; ngành nông nghịêp - phát triển nông thôn: 37 giấy; ngân hàng: 34 giấy; tài chính: 24 giấy; giao thông vận tải: 23 giấy; Bộ Công nghiệp: 5 giấy và Bộ Giáo dục Đào tạo chỉ 1 giấy phép.

Đặc biệt, từ năm 2003 đến nay, số lượng giấy phép tăng nhanh với quy mô đáng kể. Bình quân, mỗi tuần có một giấy phép ra đời. Các loại giấy phép này tồn tại dưới các dạng chứng chỉ hành nghề, giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn, giấy chứng nhận đăng ký, giấy phép, văn bản chấp thuận, thẻ.

Ngoài ra, còn có một loại "cửa quyền" khác dưới dạng điều kiện kinh doanh. Dạng này được hiểu là sự chấp nhận, hạn chế hoặc khước từ một nhu cầu kinh doanh, sản xuất nào đó của doanh nghiệp do các nhân viên của cơ quan hành chính thực hiện.

Ví dụ: một doanh nghiệp có thể bị từ chối kinh doanh một ngành nghề nào đó do không phù hợp với quy hoạch kinh tế địa phương. Tại Tp.HCM, nếu muốn đăng ký kinh doanh nhà hàng, khách sạn, nhà trọ, dứt khoát phải có "dấu đỏ" của UBND quận, huyện nơi đặt địa điểm kinh doanh.

Không nói đâu xa, tại Hà Nội, dù là thủ đô của một quốc gia đang hội nhập nhưng cứ sau 12 giờ đêm, chẳng bao giờ thấy một hàng quán nào dám mở cửa bởi lo xe cảnh sát chở mọi thứ hàng về đồn.

Có thể thấy, hệ thống giấy phép ra đời đã có những tác động tích cực trong việc thiết lập lại kỷ cương trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và trợ giúp doanh nghiệp phát triển. Nhưng ở một bình diện khác, hệ thống giấy phép hiện đang gây nên những bất cập lớn, cản trở hoạt động của doanh nghiệp.

Thứ nhất, cho đến tận bây giờ, chưa tồn tại một thống kê và cập nhật chính xác các loại giấy phép và điều kiện kinh doanh đang có hiệu lực. Thứ hai, mục tiêu của các loại giấy phép đôi khi không rõ ràng, không rõ giấy phép và điều kiện kinh doanh được ban hành để bảo vệ và phục vụ những lợi ích gì.

Thứ ba, tiêu chí để cơ quan hành chính cấp phép hoặc từ chối cấp phép đôi khi chưa minh bạch. Thứ tư, quy trình cấp phép và giám sát điều kiện kinh doanh chưa có sự tham gia của người liên quan, chưa tham vấn và giải thích rõ các quyền của người làm đơn xin cấp phép.

Thứ năm, thời hạn có hiệu lực của giấy phép thường rất ngắn, không quá 1 năm, trong khi quy trình cấp bổ sung hay gia hạn còn phức tạp, thậm chí còn lặp lại các thủ tục cấp phép như lần đầu.

Một chuyên gia của Ban nghiên cứu của Thủ tướng nói: "Không ít luật, pháp lệnh ra đời đã sản sinh hàng loạt giấy phép và gặm nhấm dần sự thông thoáng của Luật doanh nghiệp". Vì vậy, rất cần thiết phải đặt toàn bộ quy trình ban hành các quy chế hành chính dưới những hệ thống giám sát có hiệu quả, nhằm bảo vệ quyền tự do kinh doanh của người dân.

Theo đó, một nghiên cứu của 3 tổ chức: Ban nghiên cứu Thủ tướng, ADB, GTZ đã đề xuất một số vấn đề để tăng cường hơn nữa trong việc giám sát giấy phép.

Một là, hạn chế tối đa việc cấp phép kinh doanh dưới các dạng giấy phép hoặc chứng nhận đăng ký cấp trước như là tiền đề cho doanh nghiệp kinh doanh. Thậm chí, có thể nên chuyển những giấy phép đó sang các dạng điều kiện kinh doanh mà doanh nghiệp phải duy trì thường xuyên trong suốt thời gian kinh doanh.

Hai là, các đạo luật phải thi hành được ngay. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An trong một phiên họp Quốc hội đã thông báo ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chủ trương giảm tối đa việc ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành luật, pháp lệnh. Điều này có nghĩa, luật phải chi tiết đến mức có thể thi hành được ngay.

Ba là, rất cần thiết phải thành lập một uỷ ban cải cách quy chế hành chính trực thuộc Chính phủ, giúp Chính phủ thống kê, rà soát và hệ thống hoá tất cả giấy phép và điều kiện kinh doanh hiện hành, và kiến nghị Chính phủ bãi bỏ các giấy phép và điều kiện kinh doanh bất hợp lý.

Liên quan đến vấn đề này, bà Phạm Chi Lan, thành viên Ban nghiên cứu của Thủ tướng nói: "Về cơ bản, phải xem giấy phép và điều kiện kinh doanh là nhân tố hỗ trợ chứ không phải cản trở doanh nghiệp. Nên giảm thiểu giấy phép để tạo điều kiện tăng số lượng doanh nghiệp, gián tiếp tạo ra nhiều cạnh tranh trên thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ".

Theo vneconomy