Kỉ nguyên của toàn cầu hóa cho ra đời ngày một nhiều các tập đoàn công nghiệp, các công ty đa quốc gia (MNC). Nhưng khác với trước kia, thời mà các MNC nổi lên nhờ sự bành trướng về lực lượng, thì giờ đây việc hình thành các tập đoàn quốc tế này dựa trên sự hợp nhất hay liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ nhưng năng động từ nhiều quốc gia.

Xu hướng nhỏ gọn

Giới nghiên cứu cho rằng, các doanh nghiệp tầm trung của thế giới đang khai thác rất hiệu quả thành tựu công nghệ và tận dụng tốt được những cơ hội từ làn sóng toàn cầu hóa kinh tế. Và những doanh nghiệp này đang là động lực chính cho nền kinh tế toàn cầu. Sự nở rộ của mô hình doanh nghiệp quốc tế mới, nơi sự nhỏ gọn, năng động đang là lợi thế gây nhiều cuộc tranh luận, lẫn sự chú tâm theo dõi của nhiều nước trên thế giới. Trong thế kỷ XIX, các tập đoàn đa quốc gia thường được ngưỡng mộ dựa trên quy mô khổng lồ về vốn. Sự gia tăng về quy mô của các nhà khổng lồ này ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội, khiến nhiều người, từng cảnh báo "cuộc hình binh của các tập đoàn công nghiệp mới trở thành vấn đề sống còn của tất cả các dân tộc văn minh".

Năm 2002, theo Báo cáo Đầu tư thế giới (WIR) của Liên Hợp Quốc cũng cho thấy có tới 29/100 thực thể kinh tế lớn nhất thế giới là công ty. Tập đoàn dầu khí Exxon Mobil đứng đầu trong danh sách các công ty khổng lồ đó, với tiềm lược ngang ngửa với nền kinh tế của cả Chile lẫn Pakistan. Nhưng, trong một nghiên cứu mới đây của giáo sư Alfred Chandler thuộc ĐH Harvard Mỹ cho thấy đang có sự chuyển hóa từ các tập đoàn đa quốc gia khổng lồ sang mô hình đa quốc gia với quy mô nhỏ hơn nhiều. Cũng theo nghiên cứu này thì vào những năm 90 của thế kỷ trước toàn cầu có khoảng 30.000 MNC song nay con số này đã tăng lên 60.000.

Tuy các đại công ty hàng đầu vẫn thuộc về các nền kinh tế phát triển, song xét trên sự bành trướng về quy mô thì các công ty đa quốc gia, tập đoàn ở các nền kinh tế mới đang phình nhanh hơn nhiều. Nhưng điều quan trong hơn cả, là bất chấp những ấn tượng chung, hầu hết các công ty quốc tế này đều khá nhỏ, nhiều công ty chỉ có vài trăm nhân công. Người ta còn dự báo rằng với công nghệ mới và những sáng tạo mới trong quản lý, quy mô của các MNC tiếp tục giảm. Cá biệt, đã có những công ty MNC như Navi Communications Ấn Độ chỉ có một vài chục nhân lực song tầm hoạt động lẫn tài sản thì không ngừng gia tăng trên tầm quốc tế.

Kềnh càng dễ vấp

Giành lợi thế về quy mô vẫn là mục tiêu phấn đấu của nhiều doanh nghiệp, song trong kỉ nguyên công nghệ, với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường các đại công ty đang tỏ ra dễ vỡ hơn. Người ta từng thấy các đại gia như công ty thuốc lá Mỹ (American Tobacco), công ty nông nghiệp quốc tế Internatioanl Harvesters, công ty máy may Singer Sewing Machines một thời làm mưa làm gió trên thị trường, nhưng nay cũng đã lùi sâu.

Gần đây hơn là sự đổ vỡ tại tập đoàn ôtô số một thế giới General Mortor. Những năm 20 của thế kỷ trước GM thống lĩnh thị trường nội địa Mỹ, đến những năm 30 thì bành trướng ra quốc tế. Sau Thế chiến II, GM đã thiết lập tới 50 cơ sở sản xuất tại 4 châu lục, Âu, Mỹ Latin, và Châu Á. Nhưng nay, GM không chỉ để mất nhiều thị phần cho các đối thủ quốc tế, mà ngay cả tại Mỹ, GM cũng phải nhường bước cho các hãng xe hơi Nhật Bản, Hàn Quốc và thậm chí cả Trung Quốc.

Quy mô to lớn của các đại công ty đang là trở lực cho công việc quản lý, nhất là trong khi nhất thể hóa kinh tế đang giúp các công ty nhỏ quản lý hoạt động kinh doanh quốc tế hiệu quả và tiết kiệm rất nhiều chi phí giao dịch. Trong khi các đại gia phải mất rất nhiều thời gian và chi phí cho các văn phòng quốc tế thì các Mirco - MNC lại ngày càng dễ dàng tiếp cận với nguồn nguyên liệu thô, công nghệ, dịch vụ ở khắp mọi nơi trên thế giới và cũng chẳng khó khăn gì trong việc phát mãi sản phẩm, dịch vụ của mình trên toàn cầu.

Theo DDDN