Làn sóng M&A toàn cầu

Theo các nhà chuyên môn thì trong năm 2006, rất có thể sẽ diễn ra số thương vụ sáp nhập và mua trọn (M&A- mergers and acquisitions) mà tổng giá trị sẽ lên đến  hoặc vượt qua con số  2.772 tỉ euro như đã từng xảy ra vào năm 2000. Cần biết rằng giá trị M&A toàn thế giới trong năm 2005 đã tăng 40% so với năm 2003, đạt 2.185 tỉ euro. Tổng giá trị các vụ M&A vào năm 1984 mới chỉ là 160 tỉ euro.

Sơ kết tình hình tháng đầu năm 2006, Công ty Thomson Financial cho biết đã diễn ra số vụ sáp nhập và mua trọn trị giá 225 tỉ đô la Mỹ. Con số này sẽ tiếp tục tăng lên vì sẽ còn diễn ra nhiều cuộc “chinh phục”, chẳng hạn như việc tập đoàn Mittal Steel (Ấn Độ) đòi mua trọn Arcelor, tập đoàn thép lớn nhất châu Âu, với giá 23 tỉ đô la Mỹ mới rộ lên hồi cuối tháng 1 vừa qua.

Cùng thời điểm ấy, Ngân hàng BNP Paribas “tấn công” Banca Nazionale del Lavoro, ngân hàng lớn thứ sáu ở Ý, trị giá khoảng 9 tỉ euro. Vài ngày sau, gia đình tỉ phú Pháp Lagardère đề nghị mua nhánh xuất bản-phát hành sách của tập đoàn Mỹ Time Warner với giá 451 triệu euro.

Xét về mặt địa lý thì  việc DP World của các Tiểu vương quốc Ảrập ngỏ ý mua Công ty Vận tải biển P&O của Anh là chuyện khó hiểu nhưng nó đang diễn ra với giá trị thương vụ là 5,7 tỉ euro. Có khó hiểu hay không việc China National BlueStar, một công ty hóa chất của Trung Quốc, mua lại công ty sản xuất thức ăn gia súc số một của Pháp là Adisseo với giá 400 triệu euro trong lúc cả Pháp và châu Âu đang lo sợ dịch cúm gia cầm? Chưa hết, Boston Scientific đã đồng ý mua lại Guidant với giá 23 tỉ euro hòng trở thành một người khổng lồ chuyên sản xuất các trang thiết bị về tim mạch.

Những dòng chảy mới

Giới chuyên ngành cũng không quên nhận định rằng thế giới thời toàn cầu hóa đã bước vào một giai đoạn mới về hình thức đầu tư ra nước ngoài. Xưa nay, dòng chảy đầu tư trong các thương vụ M&A thường là từ Bắc Mỹ và châu Âu tràn vào các nước đang và kém phát triển. Năm 2005, 42% các vụ M&A xảy ra ở thị trường Bắc Mỹ và 38% ở châu Âu.

Tuy nhiên đã xuất hiện những “dòng chảy” mới, những tập đoàn đa quốc gia xuất phát từ các nền kinh tế đang phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Mexico, Ai Cập, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ, Nga… cũng đang thi nhau vào cuộc, đôi khi bằng những cuộc “đột kích” thật bất ngờ.

Bất ngờ đầu tiên đã xảy ra vào năm 2004 khi Công ty TCL của Trung Quốc mua nhánh sản xuất truyền hình của Thomson Multimedia (Pháp), còn công ty tư nhân Reliance (Ấn Độ) mua Flag Telecom (Mỹ). Được nói đến nhiều hơn là thương vụ Lenovo, đại gia máy tính của Trung Quốc, mua nhánh máy tính cá nhân của IBM trong khi Công ty Xe hơi Thượng Hải mua số cổ phần trị giá 75 triệu euro của MGRover (Anh).

Đến năm 2005, cả thế giới đã ngạc nhiên khi nghe tin tập đoàn dầu khí Trung Quốc China National Offshore Oil Corporation (CNOOC) đề nghị mua Unocal của Mỹ với giá 18,5 tỉ đôla Mỹ. Sự việc tuy không thành nhưng đã có nhiều đại gia của Trung Quốc, Ấn Độ khác mua được nhiều cơ sở lớn ở Pháp, Anh, Mỹ... Theo Giáo sư Marti Subrahmanyam, Đại học New York,  trong năm qua riêng các công ty tư nhân của Ấn Độ đã thực hiện thành công 118 vụ M&A ở nước ngoài, tổng trị giá 2,4 tỉ euro, tức cao hơn bảy lần giá trị số thương vụ mà họ đã làm được kể từ năm 2001. Hai cuộc “đột kích” thành công ngoạn mục nhất của giới doanh nghiệp tư nhân Ấn Độ là vụ Công ty Matrix sản xuất y dược ở Hyderabad mua được Docpharma của Bỉ với giá 263 triệu euro. Vụ thứ hai là Videocon ở New Delhi mua lại nhánh sản xuất ống đèn truyền hình của Thomson với giá chỉ 245 triệu euro.

Tổng giám đốc Paul Thill của KPMG, phụ trách các thị trường châu Âu, Trung Đông và châu Phi, nói rằng những thương vụ kể trên chưa thực sự lớn về giá trị nhưng “chúng đã xuất hiện sớm hơn dự kiến của rất nhiều người, nhiều tập đoàn”. Ông Philippe Waechter, Giám đốc nghiên cứu kinh tế và phát triển của Công ty Quản lý vốn Natexis Asset Management, thì nhận định: “Các vụ đột kích, tấn công công ty bây giờ diễn ra ác liệt hơn, áp lực nặng hơn những gì đã diễn ra trong những năm đầu thập niên 1990”.

Tại sao xuất hiện dòng chảy mới này? Theo  Philippe Waechter: “Các tập đoàn, công ty địa phương ở các nền kinh tế mới phát triển hoặc đang phát triển đã phải chịu áp lực từ các tập đoàn lớn đến từ các nước phát triển nên họ càng phải gắng sức hơn, quyết liệt hơn hòng khẳng định mình trên thương trường quốc tế”.

Quốc doanh, gia đình, tư nhân, quốc tế…?

Một câu hỏi gần đây được nhiều nhà phân tích thử tìm cách trả lời thỏa đáng là liệu các tập đoàn đa quốc gia mới xuất đầu lộ diện trong “thế giới sáp nhập, mua trọn” này có hoàn toàn giống hay khác biệt so với các tập đoàn đa quốc gia phương Tây hay không. Trong thời toàn cầu hóa, yếu tố “quốc tịch” của một doanh nghiệp, tập đoàn chẳng còn mang nhiều ý nghĩa nữa. Đó là nhận định của Andrea Goldstein, nhà kinh tế thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế. Ông nói đến việc Mittal Steel nay là tập đoàn sắt thép số một thế giới với trụ sở chính đặt tại Hà Lan nhưng được điều hành bởi một tỉ phú Ấn Độ đang sống ở London.

Đó còn là SabMiller, nhà sản xuất bia rượu lớn thứ nhì thế giới, hiện diện ở đủ năm châu lục (đã mua lại Coca-Cola ở Việt Nam từ năm 2004) dù có gốc rễ ở tận Nam Phi nhưng lại có cổ đông chính là tập đoàn Altria ở Mỹ (28,7%, sở hữu cả Kraft Foods lẫn Philip Morris) và Santo Domingo, một gia đình ở Colombia (15,1%). Và đó cũng là Cemex, nhà sản xuất xi măng lớn thứ ba thế giới, xuất xứ từ Mexico nhưng nay chỉ còn hoạt động cầm chừng (18% tổng sản lượng) ở quê nhà kể từ sau lần mua trọn đại gia RMC của Anh hồi năm 2004 với giá 5,8 tỉ đô la Mỹ.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng xác định được hai dạng tập đoàn mới. Thứ nhất là những đại gia xuất phát từ Ấn Độ. Những tập đoàn này chủ yếu là tư nhân, gia đình nắm cổ phần lớn, chẳng hạn như Tata, Godrej, Birla. Thứ hai là những tập đoàn xuất phát từ Trung Quốc, với phần lớn vốn còn thuộc nhà nước. Gần đây, Bắc Kinh khuyến khích các công ty quốc doanh lẫn tư doanh đầu tư ra nước ngoài để phát triển, củng cố thương hiệu nên chỉ trong năm 2005, số vốn đầu tư ra nước ngoài của họ đã là 5,8 tỉ euro, tăng 26% so với năm 2004.

Trong cuộc “chinh phục miền Tây” này, các công ty Trung Quốc tìm cách sở hữu bất kể cơ sở nào ở mọi lĩnh vực. Haier, nhà sản xuất đồ điện máy gia dụng số 1 Trung Quốc, đã toan mua trọn Maytag của Mỹ; Huawei nay cạnh tranh với Cisco; Geely Automotive, một đối tác của Toyota Motors ở Trung Quốc, đã có kế hoạch xuất khẩu xe vào thị trường Mỹ trong khi Công ty Xe hơi Chery thì phát triển hoạt động tại Nam Mỹ, Trung Mỹ, Trung Đông và châu Phi.

Sắp tới đây sẽ còn diễn ra những vụ M&A lớn trong lĩnh vực năng lượng vì “Trung Quốc rất cần thoát khỏi sự lệ thuộc vào than đá. Bắc Kinh sẵn sàng trả giá đắt hơn giá thị trường để làm chủ nhiều cơ sở sản xuất năng lượng, kể cả nhà máy điện hạt nhân”, Giáo sư kinh tế Jean-Francois Huchet ở Đại học Rennes II nhận định. Theo ông, hơn 50% giá trị số thương vụ sáp nhập, mua trọn mà Trung Quốc thực hiện trong năm 2005 là liên quan đến dầu và khí. 

Theo TBKTSG