
Sau cơn bão tài chính châu Á 1997, hàng loạt tập đoàn (chaebol) Hàn Quốc bị phá sản. Gần 10 năm sau, Samsung, một trong những chaebol như vậy đã không những vượt qua khủng hoảng mà còn trở thành đại công ty đa quốc gia tầm cỡ thế giới. Tuy nhiên, hiện Samsung lại đang phải đối mặt với tình thế có thể dẫn đến khủng hoảng nghiêm trọng.
19 sản phẩm Samsung, từ chip máy tính đến màn hình máy tính, đã có mặt khắp thị trường toàn cầu. Tháng 7/2003, Công ty tư vấn toàn cầu Interbrand đánh giá Samsung là thương hiệu phát triển nhanh nhất thế giới với giá trị thương hiệu khoảng 10,8 tỉ USD. Trung tuần tháng 11/2003, Samsung tuyên bố họ sẽ trả 1 tỉ USD nợ cuối cùng vào năm 2004, trở thành chaebol duy nhất Hàn Quốc không còn nợ nần.
"Là ông trùm doanh nghiệp mạnh nhất nước, Lee Kun-hee (64 tuổi) là tổng thống về kinh tế của Hàn Quốc" - phát biểu của Kim Chong-dae, viên chức điều hành thuộc Công ty Đầu tư chứng khoán Hannuri Investment & Securities (Seoul). Đúng vậy, Samsung là công ty mạnh nhất lịch sử doanh nghiệp Hàn Quốc, chiếm 1/5 lượng xuất khẩu Hàn Quốc và trả 7% tất cả loại thuế nội địa với tấm hóa đơn 5 tỉ USD/năm. Tính giá trị, cổ phiếu Samsung chiếm 30% thị trường chứng khoán Hàn Quốc (KSE). Năm 2005, giá cổ phiếu Samsung Electronics tăng 46%, trở thành nhà sản xuất lớn thứ nhì khu vực về vốn thị trường, sau Toyota.
Tập đoàn Samsung hiện có 63 công ty và 135.000 công nhân, chiếm 20% tổng xuất khẩu Hàn Quốc. Không có gì ngạc nhiên khi Lee hiện là một trong những nhân vật nổi tiếng nhất Hàn Quốc. Đầu tháng 11/2003, tuần san uy tín Sisa công bố thăm dò cho thấy Lee là doanh nhân được kính trọng nhất Hàn Quốc, với tỉ lệ phiếu bầu chọn 86%.
Không như nhiều trùm chaebol, Lee hiếm khi xuất hiện trước công chúng cùng các chính khách. Không thường ghé trụ sở công ty, Lee sống khá khép kín với đam mê sưu tập xe hơi lạ, chó Bắc Kinh và tác phẩm nghệ thuật. Từ khi tiếp nhận Samsung sau khi bố mất, Lee Kun-hee (học tại Nhật và Mỹ) nổi tiếng với phong cách lãnh đạo táo bạo, và có nhiều cải tổ. Trong một cuộc họp với 150 viên chức điều hành của Samsung. Lee nói đến một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng cuối thế kỷ, ở thời điểm mà mọi việc đều có vẻ suôn sẻ. Do vậy, nhiều người không hiểu hết ý cũng như khả năng dự báo của Lee. Trong buổi gặp khác, Lee yêu cầu nhân viên của mình sử dụng sản phẩm Sony cùng lúc với hàng Samsung nhằm so sánh khác biệt về kỹ thuật cũng như thiết kế. Lee gọi chiến dịch cải tổ trên là Sáng kiến quản lý mới.
Đó là những thành tích của Samsung nói chung và Chủ tịch Lee Kun-hee nói riêng. Vậy vấn đề đang gây khốn đốn cho Samsung là gì?
Lee Kun-hee kết thúc 5 tháng vắng mặt ở Hàn Quốc bằng buổi họp báo tại sân bay quốc tế Gimpo (gần Seoul) vào ngày 4/2/2006. "Tôi xin lỗi về sự xáo trộn mà tôi gây ra vào năm ngoái" - Lee nói, khi nhắc đến loạt bê bối làm rung chuyển Samsung và khiến ông phải sang Mỹ lánh mặt - "Tôi nghĩ, tôi hoàn toàn có trách nhiệm". Vào ngày thứ ba sau chuyến trở về của Lee Kun-hee, Samsung tuyên bố "làm từ thiện" 1 tỉ USD, đồng thời ngưng chiến dịch pháp lý chống lại một quyết định treo (thuộc dự luật Quốc hội) liên quan đến việc tách Tập đoàn Samsung thành hai. Samsung lẫn Lee đang "tút" lại hình ảnh của họ để tạo dư luận tốt.
Lee rời Hàn Quốc vào tháng 9/2005 mang theo vụ bê bối liên quan đến việc tài trợ chiến dịch tranh cử tổng thống bất hợp pháp năm 1997. Hiện thời, công tố viên tiếp tục điều tra vai trò Lee trong việc sử dụng trái phiếu nhằm mục đích chuyển một cổ phần đáng kể trong công ty cho bốn người con cách đây một thập niên. Bề ngoài, gia đình Lee Kun-hee chỉ kiểm soát 3% vốn nhưng thực chất lại khác. Trên đỉnh hình tháp Tập đoàn Samsung là Samsung Everland (bề mặt là kinh doanh công viên giải trí và đầu tư bất động sản nhưng là công ty giữ vốn của gia đình Lee). Samsung Everland nắm 19% trong Samsung Life (bảo hiểm) mà công ty này lại nắm cổ phần lớn nhất trong Samsung Electronics. Bản thân Samsung Electronics lại là nhà đầu tư chính của Samsung Credit Card; rồi công ty thẻ tín dụng này lại nắm 25% vốn trong Samsung Everland! Quyền lực Lee dịch chuyển như kim đồng hồ trong cái vòng trên: thông qua Everland để kiểm soát Life, Electronics và Credit Card. Điều này cho phép gia đình Lee có quyền phủ quyết ảnh hưởng đến 16% cổ phần trong Electronics, gấp 5 lần sở hữu thật của gia đình ông trong Electronics, đủ để chi phối ban giám đốc điều hành.
Tuy nhiên, mô hình trên chỉ hoạt động suôn sẻ khi vòng tròn không bị nứt gãy. Mà điểm yếu nhất của vòng tròn là Samsung Life. Trước đó, cuối thập niên 90, Lee từng đổ ít nhất 3 tỉ USD vào liên doanh sản xuất xe hơi. Để trả khoảng 2,5 tỉ USD vay (hiện là 4,7 tỉ USD - tính cả tiền lãi), Lee bán 3,5 triệu cổ phần Samsung Life cho các chủ nợ, đưa Life vào thị trường chứng khoán (năm 2000), và hứa với các chủ nợ rằng họ sẽ nhận được ít nhất 700 USD/cổ phiếu. Tuy nhiên, vụ này bị "bể độ". Các chủ nợ (kiện Lee và 22 công ty con hồi tháng 12/2005) hiện kiểm soát 17,6% trong Samsung Life. Theo thời giá hiện hành, một cổ phiếu trong Samsung Life trị giá 500 USD. Nếu giao dịch trên thị trường chứng khoán theo giá này, Lee sẽ nợ thêm Samsung Motors 650 triệu USD (vốn) và 2,3 tỉ USD (lãi), đủ để làm tiêu 2/3 gia sản nhà Lee Kun-hee.
Cần nói thêm, theo luật kinh doanh Mỹ và châu Âu, một công ty tài chính (thẻ tín dụng hoặc bảo hiểm) không được nắm quyền điều hành công ty sản xuất; và như vậy, cách làm của Lee (vừa nắm Credit Card và Life lại vừa ôm Electronics) là bất hợp pháp. Tổng thống Roh Moo-hyun đang muốn áp dụng luật trên tại Hàn Quốc và Samsung có thể là mục tiêu thí điểm. Theo dự luật Quốc hội, công ty tài chính không được nắm hơn 5% cổ phần trong công ty sản xuất, có nghĩa Samsung Life phải bị cắt 1/3 trong 7,25% cổ phần trong Samsung Electronics.
Vài ý kiến tin rằng Lee Kun-hee bây giờ không còn giải pháp nào khác hơn là chấp nhận chia nhỏ Tập đoàn Samsung, ít nhất cũng tách riêng Samsung Life (tài chính) và Samsung Electronics (sản xuất). Số phận đại công ty Samsung như chuông treo chỉ mành.
Theo Công an nhân dân