Ngay sau khi những đề nghị của Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) về việc bỏ các loại giấy phép con và các rào cản đầu tư không cần thiết trong dự thảo Luật Chứng khoán lần thứ 7 cùng với bảng liệt kê 36 loại giấy phép, nhóm giấy phép con, những rào cản đầu tư được cho là không theo thông lệ quốc tế được tung ra công luận.

Những khởi động đầu tiên trong việc xây dựng dự thảo Nghị định quản lý nhà nước đối với giấy phép kinh doanh (hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp 2005) cũng bắt đầu với những kế hoạch cải cách mạnh mẽ.

Cho dù những dự đoán ban đầu của các chuyên gia ủng hộ quan điểm này là sẽ đối mặt với những khó khăn, thậm chí có thể là lực cản, từ chính các cơ quan nhà nước, các cấp hành chính địa phương khi thực hiện phương án này.

Song những kỳ vọng về năng lực cải cách của cơ chế này, đặc biệt là sự ủng hộ của cộng đồng doanh nghiệp và xã hội, đang là động lực khiến mong muốn tạo nên bước đột phá mới về cải cách hành chính trong quản lý doanh nghiệp.

Áp lực đối với chính các chuyên gia kinh tế trong việc đưa ra các kế hoạch cải thiện môi trường kinh doanh, đặc biệt là các nội dung liên quan đến hệ thống giấy phép, điều kiện kinh doanh của Việt Nam vào thời điểm này có lẽ chính là chưa có một quan niệm, định nghĩa thống nhất và rõ ràng về giấy phép kinh doanh.

Tương tự như vậy, hiện cũng chưa có một phương pháp luận và tiêu chí xác định ngành, nghề kinh doanh cần phải có giấy phép. Chính vì vậy, việc xác định thực trạng liên quan đến vấn đề này không đơn giản.

Thậm chí, ông Nguyễn Đình Cung, Trưởng ban Nghiên cứu chính sách kinh tế vĩ mô (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương - CIEM) cho rằng, việc xuất hiện của 36 loại giấy phép mà VAFI tìm ra trong dự thảo Luật Chứng khoán cũng bắt đầu từ nguyên nhân này, và nguy cơ mà bất cứ ngành nghề kinh doanh nào mới xuất hiện, luật, pháp lệnh... mới xuất hiện là lại có thêm những loại giấy phép, điều kiện kinh doanh mới.

Hơn thế, trong những quy định liên quan đến nội dung này, hầu như chưa có một sự minh bạch về hồ sơ, thủ tục, trách nhiệm cũng như các điều kiện về cấp hay từ chối, về gia hạn hay thu hồi giấy phép.

Trong nhiều cuộc khảo sát về hoạt động của doanh nghiệp, các thủ tục này luôn gây nên những bất ổn và chi phí lớn nhất. Những phàn nàn về sự thiếu trách nhiệm của một bộ phận công chức nhà nước trong việc hướng dẫn thủ tục từ phía doanh nghiệp đã trở thành một hiện tượng bình thường, đến nỗi nhiều doanh nghiệp không muốn đả động đến nữa.

Thậm chí, các yêu cầu mang tính “tuỳ tiện”, thậm chí là “cơ quan nhà nước luôn đúng trong mọi điều kiện” cũng một phần từ chính sự thiếu rõ ràng, minh bạch này.

Trong kết quả điều tra của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về đánh giá của doanh nghiệp tới các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp tác động đến kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh, chất lượng dịch vụ hành chính công có mức đánh giá thấp thứ hai với 36% số doanh nghiệp được điều tra cho là xấu, sau chi phí đầu vào.

Rõ ràng, với thực trạng như vậy, việc ra đời Hội đồng Quốc gia về giấy phép kinh doanh, được đề nghị trực thuộc Thủ tướng Chính phủ được kỳ vọng như một mô hình giám sát, kiểm soát lại các cơ quan ban hành và cấp giấy phép một cách hiệu quả.

“Tôi cho rằng, đây là một mô hình tốt, nhưng cần phải có cơ chế hoạt động thực chất. Có nghĩa là, cần có sự tham gia không chỉ của các cơ quan quản lý nhà nước, của đại biểu Quốc hội, mà còn có đại diện của các hiệp hội doanh nghiệp, doanh nghiệp cũng như các chuyên gia có tư tưởng cải cách thực sự”, bà Phạm Chi Lan, thành viên Ban nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ đề nghị.

Ông Trần Hữu Huỳnh, Trưởng ban Pháp chế (VCCI) cũng cho rằng, việc tham gia của các đại diện doanh nghiệp trong Hội đồng chính là một áp lực buộc Hội đồng phải thực hiện các chức năng cải cách một cách mạnh mẽ.

“Hiện nay, VAFI đang kêu cứu một cách tuyệt vọng. Nên chăng, việc xây dựng dự thảo Nghị định này nên bắt đầu từ dưới lên, từ chính nhu cầu thực sự của doanh nghiệp, của xã hội, và bắt đầu từ chính những kiến nghị của các hiệp hội doanh nghiệp”, ông Huỳnh đề xuất.

Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện có khoảng 300 loại giấy phép. Tuy nhiên, đây mới chỉ là những giấy phép, điều kiện kinh doanh được quy định bằng văn bản chính thức, như chứng chỉ hành nghề, thẻ hành nghề, giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn, giấy phép...

Còn lại, những giấy phép tồn tại không có văn bản chính thức như chấp thuận, phê duyệt, công văn..., như việc chấp thuận của hai sở giao thông - vận tải hai đầu tuyến xe khách liên tỉnh..., thì hầu như chưa có nghiên cứu nào “động chạm” đến.

Theo bình luận của ông Đinh Văn Ân, Viện trưởng CIEM, việc minh bạch, cụ thể khu vực này chính là một trong những nội dung quan trọng nhất của dự thảo Nghị định này.

Theo Đầu tư