Tuy nhiên, có lẽ ẩn phía sau đó là những điều rất đáng ngại trong những năm tới.

Trước hết, nếu quan sát dãy số liệu thống kê về tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của nước ta trong vòng 10 năm trở lại đây thì không thể phủ nhận rằng, điều hết sức đáng mừng là thị trường tiêu dùng đã khởi sắc trở lại.

Quy mô thị trường trong nước tăng gấp đôi

Năm 1996 đánh dấu bước ngoặt chuyển từ trạng thái "thiếu hụt" sang "dư thừa" của thị trường này với tốc độ tăng 20,4%, nhưng sau đó tụt dốc liên tục và hai năm 1999 - 2000 ở mức "đáy" chỉ với 8,3% và 9,7%, còn năm 2004 tăng vọt lên 25,5%, đạt kỷ lục cao nhất trong 10 năm qua và ước năm 2005 cũng đã tăng 20,5%.

Do vậy, tính bình quân, nếu như tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng giai đoạn 1996-2000 chỉ tăng 12,7%/năm thì 5 năm vừa qua đã tăng vọt lên 16,6%/năm.

Nhờ nhịp độ tăng trưởng như vậy, nếu như quy mô của thị trường tiêu dùng năm 2000 chỉ lớn gấp 1,82 lần năm 1995, thì năm 2005 vừa qua lớn gấp 2,16 lần năm 2000 (xem biểu đồ).

Rõ ràng, trong điều kiện thị trường trở thành nguồn động lực phát triển, thì sự tăng tốc này là nguyên nhân rất quan trọng góp phần thúc đẩy nền kinh tế nước ta đạt được tốc độ phát triển vượt trội 7,79% năm 2004 và ước 8,4% năm 2005 vừa qua.

Do vậy, trong điều kiện tốc độ tăng của thị trường xuất khẩu khó có thể đáp ứng được yêu cầu phát triển nhanh của nền kinh tế những năm tới, đây chính là những bước tạo đà hết sức quan trọng để thị trường tiêu dùng trong nước phát triển nhanh hơn và thoát khỏi tình trạng tụt lùi quá xa so với thị trường xuất khẩu.

Cụ thể, nếu như quy mô của thị trường tiêu dùng nước ta năm 1995 vào khoảng 11 tỷ USD, lớn gấp đôi so với thị trường xuất khẩu, nhưng do chậm phát triển như nói trên, cho nên vào thời điểm năm 2003 chỉ còn ngang bằng thị trường xuất khẩu (cùng hơn 20 tỷ USD), còn năm 2004, với 26,5 tỷ USD, lần đầu tiên kim ngạch xuất khẩu hàng hoá đã vượt quy mô khoảng 25,2 tỷ USD của tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong nước (lớn hơn 5,16%) và hai con số này năm 2005 là 32,2 tỷ USD so với 30,1 tỷ USD (lớn hơn 6,98%).

Thách thức không dễ vượt qua

Thứ nhất, bức tranh về sự phát triển ngoạn mục của thị trường tiêu dùng trong nước trong hai năm vừa qua là một bức tranh mang đậm chất ảo, cho nên tác dụng thực tế thúc đẩy nền kinh tế phát triển của thị trường tiêu dùng nhỏ hơn nhiều.

Bởi lẽ, trong hầu hết các năm từ 1996 đến 2003, giá tiêu dùng chỉ tăng trong khoảng 0,1 - 4,5%, thậm chí năm 2000 giảm 0,6% (bình quân giai đoạn 1996 - 2000 chỉ tăng 3,3%/năm), trong khi năm 2004 tăng kỷ lục 9,5% và năm 2005 tăng 8,4%, cho nên tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đã bị khuếch đại lên một cách tương ứng.

Cụ thể, nếu như giá tiêu dùng năm 2004 chỉ tăng như mức tăng bình quân trong tám năm trước đó thì tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng thay vì kỷ lục 25,5% sẽ chỉ tăng khoảng 18%, còn tốc độ tăng 20,5% năm 2005 cũng sẽ "co lại" chỉ còn khoảng 14,5%.

Do vậy, thị trường tiêu dùng chỉ có thể phát huy vai trò thúc đẩy nền kinh tế phát triển nhanh hơn nếu như đạt được tốc độ phát triển thực tế cao hơn.

Thứ hai, điều đặc biệt quan trọng của việc tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng đột biến hai năm qua là những ảnh hưởng tiêu cực rất lớn của nó.

Bởi lẽ, cho dù nền kinh tế có phát triển với tốc độ vượt trội trong hai năm qua, cho nên thu nhập bình quân của dân cư nước ta cũng tăng nhanh hơn, nhưng do giá tiêu dùng tăng quá nhanh ở tất cả các nhóm hàng hoá và dịch vụ thiết yếu như: giá thực phẩm tăng kỷ lục 31,1%; giá lương thực tăng 23,2%; giá dược phẩm và dịch vụ y tế tăng 14,4%; giá nhà ở và vật liệu xây dựng tăng 17,9%, cho nên càng đặt các nhóm dân cư có thu nhập thấp vào tình thế khó khăn.

Đó là khoảng 60% dân cư ở khu vực nông thôn với khoảng 36 triệu người và khoảng 20% dân cư khu vực đô thị với khoảng 4,3 triệu người trong hai năm qua hoặc là đã phải "dốc túi" (đối với nhóm dân cư thu vừa đủ chi), thậm chí phải gia tăng nợ nần (đối với nhóm dân cư làm không đủ ăn) để trang trải các khoản chi cho đời sống hàng ngày, bởi đó là các hàng hoá và dịch vụ không thể không tiêu dùng. Điều này đương nhiên sẽ ảnh hưởng rất tiêu cực đến sức mua của thị trường trong nước trong năm nay.

Thứ ba, không những vậy, do hàng loạt những mặt hàng chủ yếu như điện, than, xi măng... trong hai năm qua chưa được phép tăng giá để giữ cho giá tiêu dùng không tăng quá cao, cho nên gần như chắc chắn là sẽ phải được tăng bù trong năm nay và một mặt bằng giá mới sẽ thật sự hình thành, cho nên các nhóm dân cư có thu nhập thấp chiếm số rất đông trong xã hội như nói trên sẽ càng ở vào tình thế khó khăn hơn nữa.

Với việc giá tiêu dùng tăng 9,2% trong năm 1998, trước hết và chủ yếu là do giá lương thực tăng kỷ lục 23,1% và giá thực phẩm cũng tăng 8,7%, tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cũng tăng mạnh 14,6% (năm 1997 trước đó chỉ tăng 11,0%), nhưng liên tục hai năm sau đó mức tăng của thị trường tiêu dùng trong nước nằm ở dưới ngưỡng 10%, thấp kỷ lục trong 20 năm qua.

Rõ ràng, việc giá tiêu dùng tăng quá mạnh ở các nhóm hàng thiết yếu năm 1998, cộng với xu thế tụt dốc của nền kinh tế trong những năm này, đã cộng hưởng với nhau để tạo ra sự tụt dốc này của thị trường trong nước.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh nền kinh tế những năm tới, do thị trường xuất khẩu sẽ bị hạn chế, chúng ta không thể không tăng tốc thị trường trong nước. Thế nhưng, thị trường này có thể đứng trước nguy cơ giảm tốc độ phát triển, thậm chí tình hình có thể còn xấu đi rất nhiều nếu như khoảng cách giàu nghèo vẫn tiếp tục doãng rộng nhanh.

Theo Vneconomy