Bất cứ người châu Âu nào sống vào những năm 1960 đều biết đến cây cầu đẹp bắc qua sông Thames nổi tiếng của thành phố London. Năm 1962, cầu London bỗng sụp xuống, không biết vì nguyên nhân gì. Nó được xây từ năm 1831, nhưng có lẽ không phải do sức nặng thời gian mà chính là dòng xe cộ cứ tăng lên chóng mặt mỗi ngày làm cây cầu chịu không nổi. Nếu cầu Sài Gòn hàng năm đều được sửa chữa, thì cách đây cả thế kỷ cầu London không được cái may mắn đó. Và một ngày... xấu trời, nó đành “nói lời từ biệt” với khách đi đường.

Chính phủ Anh lúc đó đã rao bán cả cây cầu với hy vọng làm giảm sự giận dữ của dân chúng. Không ngờ thế giới còn có một người “điên”. Ông ta tên là Robert McCulloch, đã mua lại cây cầu với giá 2.460.000 đô la Mỹ (con số do người hướng dẫn du lịch cung cấp). 

Khi cầu... về hưu

Khi đến thăm cây cầu này dưới cái nắng rực rỡ của mùa hè sa mạc Arizona, tôi như choáng ngợp trước kiến trúc hùng vĩ của cây cầu bắc qua hồ Havasu trong xanh.

Người Mỹ đúng là biết tận dụng thời cơ. Chiếc cầu hỏng đến tay họ lại biến thành tiền. Hàng năm, bao nhiêu khách du lịch đến thăm cầu London không chỉ vì vẻ đẹp của nó mà còn vì lịch sử kỳ lạ của chiếc cầu. Một câu quảng cáo cho tuyến du lịch đến cầu London: “Chiếc cầu già London không bao giờ chết. Nó chỉ về hưu và đổi tên thành cầu London trên hồ Havasu thôi”. Người Mỹ thật hóm hỉnh!

Bà Sue Barone, Chủ tịch Phòng Thương mại thị trấn Havasu, nói với chúng tôi. “Hàng năm doanh thu du lịch từ cây cầu này lên đến nửa tỉ Đôla”. Quả là con số đáng thèm muốn. 

Anh Peter, người hướng dẫn du lịch bằng xe buýt, kể lại câu chuyện của cây cầu này một cách say sưa. Cây cầu được tháo dỡ và mỗi tảng đá đều được đánh dấu cẩn thận. Sau đó tất cả được chở bằng đường thủy vượt 16.000 cây số, đến Long Beach, California. Từ đây các xe tải lại chở chúng đến tận hồ Havasu, Arizona. Lễ đặt viên đá đầu tiên diễn ra vào ngày 23/9/1968 với sự có mặt của thị trưởng thành phố London lúc bấy giờ, theo như tảng đá kỷ niệm còn khắc tên.

Ba năm sau, cầu London hoàn thành không khác gì cây cầu già cỗi ngày nào ở London. 

Làm lợi

Chuyện gì xảy ra sau khi thị trấn nhỏ vô danh nằm bên hồ Havasu có thêm chiếc cầu đá kiểu châu Âu? 

“Hàng ngàn người đến đây để tận mắt ngắm chiếc cầu đến từ London”, Bà Sue Barone nói. “Tôi đã sống ở đây 18 năm và chứng kiến sự phát triển của cây cầu cùng với thị trấn. Khi tôi đến đây, thị trấn chẳng có gì ngoài một cây cầu và vài cửa hiệu. Còn bây giờ, hãy nhìn xem...”. 

“Hãy nhìn xem!”, bà Sue Barone rất tự tin nói tiếp: “Thành phố Havasu nay đã có hơn 1.000 doanh nghiệp, một trường đại học và hai tờ nhật báo”. Tôi để ý trong câu chuyện về phát triển của các địa phương, người Mỹ thường đề cập đến đại học và báo chí, tiếp sau thành quả về kinh tế. Họ luôn tự hào về đại học, cho nên ở tiểu bang, tỉnh, hay thành phố nào, người ta cũng chọn những đường phố chính đặt tên là “đường Đại Học”. Còn các tờ báo, mặc dù hoàn toàn của tư nhân, cũng được “tính” vào trong hiệu quả quản lý của chính quyền, khi cần phải “báo cáo thành tích” cho công chúng hay du khách nước ngoài. 

Anh Peter nói vui: “Cầu London là đại sứ, không những của nước Anh, mà còn của cả châu Âu ở Mỹ”. Nếu đúng như vậy, thì dù “về hưu”, cây cầu vẫn có ích, huống gì những người về hưu, nhưng sức khỏe tốt và trí tuệ vẫn còn minh mẫn. 

Vì thế, đứng trên chiếc cầu lộng gió này, chúng tôi vẫn thấy tiếc cho những “công trình cổ” đâu đó đang bị dỡ bỏ ở Việt Nam, kể cả những “đồ cổ thiên nhiên” - những cây đại thụ hàng trăm năm tuổi ở các thành phố của chúng ta. Tôi có anh bạn lên tận Tây Bắc mua những nhà sàn cổ với giá hàng chục lượng vàng, rồi đem về dựng lại trong thành phố, làm nhà hàng hay quán cà phê, thu hút ngày càng nhiều khách, không phải chỉ vì cà phê hay thức ăn ngon mà vì hương vị cũ xưa của ngôi nhà cổ.

Một người bạn khác - Phó tổng giám đốc Unilever Vietnam Nguyễn Hùng Việt - cũng say mê trồng cây “cổ”. Anh đã mua cây vú sữa cổ thụ mà người ta định chặt bỏ để lấy đất làm nhà, cất công đào, kéo từ bờ sông này sang bến sông kia, rồi tự chế cần cẩu, cẩu cây vú sữa sống nặng hơn 3 tấn, đặt xuống đất... Ngày ngày anh lấy ống dòm, trông lên ngọn, coi có nhú lên mầm lá nào không, với bao nhiêu lo âu hồi hộp...

Rồi cuối cùng anh cũng được thiên nhiên tưởng thưởng khi chiếc lá non đầu tiên nhô ra trong sương sớm. Cả làng Phú Hữu, huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang, kéo tới xem cây vú sữa của anh như một kỳ tích, vì ai mà tin nổi anh sẽ cứu sống được gốc đại thụ.

Thương tiếc thời gian

Nói cho cùng, giá trị của các nhà sàn cổ, cây cổ thụ, cũng như cây cầu “hưu trí” London, không nằm trong gỗ hay đá (dù gỗ, đá được chạm khắc công phu) mà chính là thời gian đã đi qua trên bề mặt vô tri của chúng. Đứng trên cây cầu London về hưu mà lại nghĩ đến cầu Hiền Lương may mắn vẫn còn giữ lại, để người ta có cơ hội đến chụp một tấm hình lưu niệm hay các bạn trẻ đến “kiểm tra” thực tế một địa danh đã học trong sách vở một thời đất nước khó khăn. 

Nhưng cũng có bao cái “không may” khác trong thời... đô thị hóa. Vì lợi ích trước mắt, nhiều thành phố đã hủy diệt không thương tiếc những hàng cây quý trăm năm tuổi dọc những đại lộ lâu đời. Khi mở rộng đường, lẽ ra phải tìm mọi cách cứu những cây cổ thụ tuyệt vời, người ta lại “giải tỏa” chúng mà không có chút “đền bù” cho thiên nhiên.

Rồi cả những cây cầu khỉ cheo leo ở khắp đồng bằng sông Cửu Long nữa. Bất luận thế nào chúng cũng đã tạo nên nét độc đáo của một vùng sông rạch. Công trình “cầu bê tông” thay thế cầu khỉ rất hay, nhưng nếu bên cạnh cây cầu bê tông người ta vẫn giữ lại những cây cầu khỉ (mà có khi phải làm lại đàng hoàng) thì còn hay hơn. Biết đâu, vài năm nữa “đi cầu khỉ” sẽ là một trong những chương trình du lịch hấp dẫn nơi đây!

Theo TBKTSG