Ngay trong lần gặp nhau đầu tiên vào năm 1996, Louis Schweitzer, Tổng giám đốc hãng xe hơi Renault, đã nghĩ  “Carlos Ghosn sẽ là một nhà lãnh đạo ngoại lệ, có thể đưa Renault đi xa hơn bất cứ người nào khác”. Vì thế, cách đây bốn năm, sau khi Ghosn vực dậy được hãng xe hơi Nissan ở Nhật, Schweitzer tuyên bố rằng Ghosn sẽ là người thay thế ông vào năm 2005. Thật đúng như Raymond Lévy (người tiền nhiệm của Schweitzer) nhận định, “tài ba lớn nhất của một người lãnh đạo là  tìm được những người trợ tá giỏi bằng mình, thậm chí giỏi hơn mình”.

Giảm chí phí bằng mọi giá

Ghosn là cháu nội của một người Libăng sang Brazil lập nghiệp vào đầu thế kỷ 20. Ghosn tốt nghiệp trường Bách khoa rồi trường Mỏ ở  Paris, hai trường danh tiếng hàng đầu của Pháp. Năm nay ông 51 tuổi, mang quốc tịch Pháp và nói được bảy thứ tiếng.

Khi được 24 tuổi, Ghosn vào làm việc ở hãng Michelin và  đã lần lượt giữ các chức vụ giám đốc nhà máy, giám đốc chi nhánh ở Brazil rồi lãnh đạo Michelin khu vực Bắc Mỹ. Tại đây,   Ghosn đã thành công trong việc hợp nhất Michelin với Uniroyal Goodrich Tire vào năm 1990.

Nhưng vì biết chắc rằng mình sẽ không bao giờ đạt đến chức vụ cao nhất ở Michelin do đây là một doanh nghiệp gia đình, vào tháng 12-1996, Ghosn đã tìm gặp Schweitzer. Sau đó, Ghosn được chọn làm nhân vật thứ hai của Renault, đảm nhận việc lập lại trật tự trong hãng (lúc này, Renault đang bị lỗ lã). Chỉ trong vòng hai năm, Ghosn đã giúp Renault tiết kiệm được 20 tỉ quan Pháp (tức khoảng 3,05 tỉ euro) bằng cách đóng cửa nhà máy Renault ở Vilvorde (Bỉ), giảm số công nhân và chấm dứt hợp đồng với các công ty cung cấp thiết bị với giá quá đắt. Vì thế Ghosn nổi tiếng như là người “cắt giảm chi phí” (costkiller) đáng gờm.

Sau đó, vào năm 1999, lãnh đạo Renault quyết định mua lại 36,8% số vốn của hãng xe hơi Nissan (Nhật) đang thua lỗ 6,7 tỉ euro. Và Ghosn đã được chọn gửi sang Tokyo làm Tổng giám đốc Nissan.  Chỉ trong vài tháng, Ghosn đã vực dậy được Nissan, rồi chỉ trong vòng hai năm, đã biến Nissan thành một công ty sản xuất xe hơi có lãi cao nhất thế giới. Hiện nay, giá trị cổ phiếu của Nissan trên thị trường chứng khoán đã tăng gấp năm lần so với năm năm trước đây.

Ghosn đã dùng thần dược gì để trị bệnh cho Nissan ? Trước hết, Ghosn đã đóng cửa năm nhà máy và sa thải 23.000 nhân viên, chiếm 14% tổng số nhân viên của Nissan.

Theo nhà nghiên cứu Nhật Risaburo Nezu, phần lớn các biện pháp mà Ghosn sử dụng rõ ràng đã đoạn tuyệt với lối quản lý truyền thống của Nhật, chủ yếu dựa trên keiretsu, tức câu lạc bộ của những cổ đông có quan hệ thân thiết với nhau. Từ ba thập niên nay, các keiretsu đã chi phối quan hệ giữa các xí nghiệp Nhật, thông qua hệ thống tham gia chéo: từ 30% đến 50% các cổ phiếu của mỗi công ty là do các công ty khác trong cùng một keiretsu nắm giữ.

Quản trị kiểu khác

Ghosn đã giảm số công ty thành viên của keiretsu có cổ phần trong Nissan từ 1.400 xuống chỉ còn có bốn. Ông cũng cho bán tất cả các cổ phần của Nissan trong các công ty khác trong keiretsu để Nissan có thêm vốn và hợp lý hóa mạng lưới các công ty cung cấp thiết bị, chỉ giữ lại những công ty hiệu quả nhất để giảm phí tổn.

Sở dĩ đa số nhân viên của Nissan đồng tình với Ghosn là vì họ biết rõ Nissan cần có một người lãnh đạo đứng ngoài hệ thống quan hệ ưu đãi của Nhật và nhờ vậy có thể ra quyết định một cách triệt để để chống lại hệ thống keiretsu và tái cấu trúc Nissan.

Thật ra, Ghosn thành công một phần cũng nhờ Nissan có công nghệ xe hơi tốt, và nhất là có một đội ngũ công nhân lành nghề và kỷ luật.

Kết quả là, trong ba năm liền, Ghosn được giới chủ Nhật bầu là “nhà quản trị giỏi nhất” và được nhật báo kinh tế Nihon Keizai xem như một nhà lãnh đạo công ty có ảnh hưởng nhất trong 10 năm trở lại đây. Năm 2003, hai tờ Fortune (Mỹ) và  Financial Times (Anh) còn cho rằng ông là một trong số 10 nhà lãnh đạo có quyền lực nhất thế giới.

Hiện nay, Renault  đã chiếm giữ đến 44% cổ phần của Nissan, và Nissan giữ 15% cổ phần của Renault.

Trong thời gian tới, hai vấn đề lớn mà Ghosn phải giải quyết ở Renault là cải thiện năng suất và nâng cao khả năng sản xuất. Nhưng khó khăn lớn nhất đối với ông, trên tư cách lãnh đạo cùng lúc hai hãng xe hơi lớn, là liệu trong tương lai Nissan có tiếp tục chịu khép mình dưới sự kiểm soát của Renault hay không. Vì hiện nay Nissan đã mạnh hơn Renault: trong năm 2004,  Renault bán được 2,47 triệu xe, thu lợi 3,5 tỉ euro - cao nhất châu Âu trong khu vực sản xuất xe hơi, nhưng Nissan lại bán được đến 3,29 triệu xe, lãi 3,8 tỉ euro - cao nhất  thế giới.  

Ngoài ra, ông còn phải bay đi bay lại giữa Tokyo và Paris, một việc không phải nhẹ nhàng gì. Trong thực tế, ông cho biết sẽ dành 40% thời gian làm việc cho Paris, 40% cho Tokyo và 20% còn lại cho những nơi khác như Mỹ.

Theo TBKTSG