Cho dù nông sản Việt Nam đang có mức tăng trưởng xuất khẩu hằng năm lên đến 15%, có mặt ở hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, nhưng "đó là một thực trạng nhức nhối hiện nay" - ông Lê Hoàng Minh - Phó chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam đã thừa nhận như vậy.

Ông Minh phân tích: "Theo kết quả điều tra trên 173 doanh nghiệp (DN) ngành nông nghiệp vừa được thực hiện thì chỉ có 36 DN đăng ký thương hiệu trong nước và 5 DN đăng ký thương hiệu ở nước ngoài. Chính điều này đã làm cho nông sản hàng hóa Việt Nam dù nổi tiếng trên thị trường quốc tế nhưng vẫn phải lệ thuộc vào một số DN xuất khẩu ở nước ngoài và gây tổn thất không nhỏ cho phía Việt Nam". Theo điều tra của Câu lạc bộ Xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam, đã có 9 trong số 11 tổng công ty thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) đăng ký thương hiệu cho 107 mặt hàng, nhưng trong số này chỉ có... 4 sản phẩm được đăng ký thương hiệu quốc tế. Một cán bộ của Bộ Thương mại nhận xét: "Nhiều năm qua, hàng nông sản chủ lực của Việt Nam như gạo, hạt điều, cao su, cà phê, hạt tiêu đã được tổ chức sản xuất và tiêu thụ tốt, tăng nhanh sản lượng nhưng do hàng nông sản Việt Nam chưa có thương hiệu rõ ràng, đa số người tiêu dùng nước ngoài không biết đến sự tồn tại của hàng nông sản Việt Nam, có lúc gạo ngon Việt Nam lại được đóng gói mang thương hiệu Thái Lan". Ông Nguyễn Văn Lạng - Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, "thủ phủ cà phê Việt Nam" - cũng bức xúc: "Chỉ riêng mặt hàng cà phê, Việt Nam đã bị thiệt hại khoảng 100 triệu USD mỗi năm do không bán trực tiếp được cho những công ty chế biến cà phê hàng đầu thế giới mà phải tiêu thụ qua trung gian...".

Theo Bộ NN-PTNT, hồ tiêu Việt Nam đã được xuất khẩu đến hơn 70 quốc gia ở khắp thế giới, trong đó 72% sản lượng xuất khẩu vào 10 nước Ấn Độ, Pakistan, Đức, Mỹ, Nga, Hà Lan, Singapore, Malaysia, Ai Cập và Ba Lan. Tuy nhiên, hầu hết lượng tiêu xuất khẩu không xuất trực tiếp được vào các thị trường này mà phải xuất cho các công ty trung gian của Singapore, Hà Lan, Đức... để các công ty này tiếp tục xuất khẩu vào các nước nói trên và một số nước khác với thương hiệu của họ. Đơn cử, Ấn Độ là nước xuất khẩu tiêu có sản lượng 60 - 70 nghìn tấn/năm. Nhưng cũng chính Ấn Độ lại là nước nhập khẩu tiêu lớn nhất của Việt Nam (năm 2004 nhập hơn 10.000 tấn). Đơn giản là các công ty Ấn Độ chỉ tạm nhập tiêu Việt Nam sau đó tái xuất với thương hiệu Ấn Độ. Các công ty Singapore cũng làm tương tự. Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam cũng thừa nhận sản phẩm hồ tiêu Việt Nam khi vào thị trường EU hầu hết phải qua các công ty trung gian nước ngoài. Lý do là khâu chế biến của các doanh nghiệp Việt Nam quá yếu kém, chất lượng không đảm bảo, tạp chất nhiều, độ ẩm thường cao hơn mức cho phép. Những nhà buôn lớn của thế giới đã mua tiêu Việt Nam với giá rẻ, sơ chế lại và xuất bán thu lợi nhuận cao. Chính vì vậy, dù Việt Nam có sản lượng tiêu xuất khẩu đang đứng đầu thế giới nhưng kỳ thực, thương hiệu hồ tiêu Việt Nam vẫn chưa có mặt trên thị trường thế giới, giá hồ tiêu luôn thấp hơn so với hồ tiêu của nhiều nước khác.

Tình trạng này được nhiều DN đổ thừa cho các nguyên nhân khách quan: Trong số 173 DN được hỏi thì 19% thừa nhận "lười" xây dựng thương hiệu vì ngại nạn hàng giả - vi phạm bản quyền; 14% cho rằng cơ chế thủ tục phức tạp; 11,8% cho rằng do thiếu nguồn nhân lực... Tuy nhiên, theo Hội Nông dân Việt Nam, điểm đầu tiên khi nghĩ đến việc xây dựng thương hiệu là chất lượng của nông sản phải cao và ổn định trong khi chất lượng nông sản Việt Nam còn quá kém. Ông Lê Hoàng Minh dẫn chứng trường hợp trái cây Việt Nam, dù có rất nhiều tiềm năng để phát triển và xuất khẩu nhưng vẫn... chưa chứng tỏ được gì, thậm chí còn bị trái cây nước ngoài lấn lướt ngay trên "sân nhà". Ông Minh nói: "Hiện nay trái cây Việt Nam chất lượng thì kém, vừa không đồng đều về kích thước, hình dáng và... không an toàn nên nhiều khách hàng nước ngoài từ chối nhập mặt hàng này. Ngay ở thị trường Trung Quốc, nơi trước đây (năm 2001) chúng ta bán được 140 triệu USD thì đến nay chỉ còn khoảng 20 triệu USD, đây là một bước đi lùi đáng thất vọng!". Theo dự báo của Tổ chức Lương nông thế giới (FAO), nhu cầu hàng nông sản toàn cầu sẽ ngày càng tăng lên do mức tăng trưởng kinh tế thế giới tăng 3,4 - 3,5%/năm, mức tăng dân số dự kiến là 1,2 - 1,3%/năm (2005-2010) nên nông sản Việt Nam có nhiều cơ hội để gia tăng lượng hàng xuất khẩu. Tuy nhiên, nếu không kịp thời cải thiện tình trạng hiện nay, hiệu quả xuất khẩu nông sản, thu nhập của người nông dân vẫn khó có thể nâng lên được.

Theo Thanh Niên